Oceny jakości środowiska zbudowanego i ich znaczenie dla rozwoju koncepcji budynku zrównoważonego

Okładka: miękka,  Format: 17x24  cm, Stron: 314, 2007 r., liczne rysunki i zdjęcia czarno-białe

Oceny jakości budynków są specjalnością Katedry Architektury Obiektów Biurowych i Strategii Projektowania od czasu, gdy grupa 10 osób została przeszkolona w tych technikach badawczych przez specjalistów z Anglii, Holandii i Szwecji1 w ramach programu TEMPUS PHARE pt. "Quality Assessment and Faciity Management in Architecture" w latach 1996 - 1999. Od tego czasu zespół pracowników Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej w Gliwicach pod kierunkiem prof. dr hab. inż. arch. Elżbiety Niezabitowskiej rozwija tę problematykę w pracach doktorskich i innych pracach badawczych. Niniejsza książka ma między innymi ukazać część tego dorobku, jak na razie, unikalnego w skali kraju.

Z uwagi na to, że każda grupa specjalistów rozwijająca swoje techniki badawcze, mało lub wcale nie interesuje się technikami i kryteriami przyjmowanymi przez inne specjalności, pojawiła się konieczność: po pierwsze, przygotowania opracowania stanowiącego przegląd tych technik, a po drugie, integrowania w przyszłości tych badań i opracowania prostych w użyciu metod badawczych ujmujących problematykę całościowo.

Najbardziej nośną problematyką znajdującą powszechne poparcie społeczne jest problematyka ochrony środowiska, ale rozumiana przez społeczeństwa bardzo płytko jako dbałość o zachowanie istniejących ekosystemów, bez świadomości, że ich istnienie jest zagrożone przez styl życia, przede wszystkim społeczeństw bogatych, i przez siedliska ludzkie, czyli budynki i miasta. Problematyka ekonomiczna rozwija się jakby obok i nie jest kwestionowana, chociaż i tutaj brak świadomości, że wykorzystywanie tzw. dóbr wolnych (np. powietrze) powinno być brane pod uwagę w całościowym rachunku ekonomicznym. W tym kontekście środowisko zbudowane stwarza ogromne możliwości nie tylko zaoszczędzenia środków finansowych, ale i ochrony środowiska. Postulat obniżenia kosztów utrzymania budynków w tym przypadku jest zgodny z postulatami ekologii.

Bardzo nikła jest również świadomość społeczna związku pomiędzy jakością życia a jakością środowiska zbudowanego, a także, że ochrona wartości społecznych i kulturowych - które są uwarunkowane poziomem rozwoju środowiska zbudowanego - należy do jednego z trzech priorytetów rozwoju zrównoważonego. Także słaba jest świadomość, że budynki stanowiące nasze codzienne siedlisko życia mogą utrudniać właściwy rozwój społeczno-kulturowy, jeżeli nie będą dostosowane do potrzeb ich użytkowników, co ukazują bardzo wyraźnie wyniki badań POE.

Autorzy spodziewają się, że takie ujęcie jest potrzebne szerokiemu kręgowi profesjonalistów związanych z tworzeniem polityki inwestycyjnej, wykonawstwem, projektowaniem i zarządzeniem istniejącym oraz nowopowstającym środowiskiem zbudowanym. Książkę także adresujemy do studentów nie tylko wydziałów architektury, ale i wszystkich innych związanych zarówno z budynkiem, jak jego infrastrukturą informatyczną i ekologią środowiska zbudowanego, a także do antropologów, socjologów i psychologów środowiska oraz geografów.

Książka powstała jako rezultat grantu Ministerstwa, Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznanego kierownikowi grantu prof. dr inż. arch. Elżbiecie Niezabitowskiej w 2005 r.

Spis treści:
Wprowadzenie
I. Wstęp

II. Idea rozwoju zrównoważonego i jej znaczenie dla jakości środowiska zbudowanego
II.1. Historia rozwoju i obecność idei zrównoważonego rozwoju w świadomości światowej i europejskiej
II.2. Działania na rzecz rozwoju zrównoważonego w Unii Europejskiej i Polsce
II.3. Główne założenia idei rozwoju zrównoważonego: Ekologia, Ekonomia, Społeczeństwo 
II.4. Zrównoważenie ekonomiczne
II. 5. Równowaga społeczna i kulturowa
II.6. Szanse realizacji założeń rozwoju zrównoważonego w odniesieniu do środowiska zbudowanego
II.6.1. Oceny zrównoważenia w planowaniu przestrzennym i architekturze
II.6.2. Poziomy zrównoważenia
II.6.3. Wymagania rozwoju zrównoważonego w stosunku do przemysłu budowlanego
II.6.4. Zrównoważenie na poziomie budynków
II.6.5. Zrównoważenie na poziomie wyboru materiałów budowlanych

III. Jakość budynku jako wyznacznik zrównoważenia społecznookulturowego. Całościowy obraz budynku
III.1. Ogólne wymagania w stosunku do budynku. Pojęcie "dobrego" budynku
III.2. Holistyczne podejście do środowiska budynku
III.3. Fazy rozwojowe w cyklu życia budynku
III.4. Warstwowa struktura budynku i cykle życia budynku
III.5. Wymagania rozwoju zrównoważonego a ich realizacja w procesach projektowania i eksploatacji budynku

IV. Kierunki rozwoju badań jakościowych u progu XXI w.
IV.1 . Budynek w oczach użytkowników i dostawców
IV.2. Kryteria oceny w badaniach naukowych w architekturze i urbanistyce
IV.3. Badania jakościowe i studia przypadku jako narzędzia badawcze stosowane w ocenach środowiska zbudowanego
IV.3.1. Badania jakościowe nastawione na ukierunkowanie modernizacji
IV.3.2. Badania nurtu energetyczno-ekologicznego
IV.3.3. Badania zintegrowane nurtu sprawności użytkowej i energetyczno-ekologicznego
IV 4. Partycypacja użytkowników w badaniach jakościowych jako realizacja idei zrównoważenia społecznego

V. Przegląd najważniejszych osiągnięć w zakresie badań jakościowych w powiązaniu z koncepcją zrównoważonego rozwoju
V.1. Badania jakościowe w urbanistyce (LSA, VIA, SIA, ElA)
V.1 .1 . Metodyka ocen wizualnego oddziaływania na środowisko
V.1.2. Social Impact Assessment jako metoda wspomagająca lokalny rozwój zrównoważony
V.2. Badania jakościowe w architekturze
V.2.1. Od POE do BPE
V.2.2. Efektywność wykorzystania przestrzeni budynku
V.2.3. Przykłady projektów badawczych w dziedzinie rozwoju zrównoważonego
V.2.4. Przykłady zbiorów norm - wytycznych projektowych (poradników promujących rozwój zrównoważony) i metod oceny jakości
V.2.5. Programowanie a badania jakościowe w architekturze
V.2.6. Facility Management nieruchomości jako proces doskonalenia jakości

VI. Podsumowanie

VII. Aneks
VII.1. Przykładowe badania jakościowe
VII.1.1. Problemy zrównoważenia budynku Superjednostki
VI1.1.2. Ocena jakości siedziby Starostwa Powiatowego jako przykład postępowania w dążeniu do osiągnięcia zrównoważenia środowiska zbudowanego w kategoriach społecznych
VII.2. Projekt 3B
VII.3. Polskie akty prawne odnoszące się do rozwoju zrównoważonego