Zagroda okólna jako jedna z form przestrzennych tradycyjnej zagrody wiejskiej

Okładka: miękka, Format: 17x24 cm, Stron: 234, 2000 r., Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej

Ze wstępu: "Obiekty powstające obecnie na obszarach wiejskich Polski nie wywodzą się już z katalogów projektów typowych obowiązujących dla całego kraju. Wśród nich jest wiele interesujących, ciekawych samych dla siebie, ale całkowicie odbiegających od charakteru miejscowości i istniejącego otoczenia. Działający obecnie "twórcy" często nie potrafią lub nie chcą wyjść poza ramy obowiązującego niegdyś szablonu. Prezentują również, spotykane niestety jeszcze nierzadko, stanowisko, że projektowanie na wsi niczym nie różni się od projektowania w mieście. Bywają też architekci - barbarzyńcy, którzy, jak ich historyczni poprzednicy, uważają, że to co stare, to co zastane zasługuje tylko na zniszczenie, zburzenie i zrównanie z ziemią. I na pustej, obcej sobie ziemi stawiają własne "pomniki".

Zagroda okólna nie powinna być traktowana tylko jako jeden z historycznych etapów rozwoju osadnictwa. Przy utrzymującej się w Polsce w ciągu ostatnich pięciu lat prawie stałej liczbie mieszkańców wsi, z niewielkimi tendencjami do jej wzrostu oraz przy utrzymywaniu się wskaźnika przyrostu naturalnego na stałym poziomie, rozwój właściwie ukierunkowanego osadnictwa wiejskiego, a w tym również form wznoszonych na wsi obiektów powinien stać się jednym z istotnych celów i zadań zarówno wykonawców i inwestorów, jak i decydentów4. Integralnym elementem realizacji na terenach wiejskich musi być odejście od rozpatrywania zagadnienia wyłącznie w kategoriach ekonomicznych. Wieś to ważny wymiar dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, a jej mieszkańcy to nie tylko producenci żywności, ale także kreatorzy i rzecznicy tegoż dziedzictwa oraz przede wszystkim właściciele często ponad 80% terytoriów poszczególnych krajów Europy. Właściwe relacje pomiędzy produkcją rolną a działaniami na rzecz ochrony, zachowania i kontynuacji środowiska przyrodniczego i kulturowego pozwolą na istnienie siedlisk tożsamych dla tradycji miejsca.
Klasyfikacja różnorodnych rozwiązań przestrzennych zagród okólnych, funkcji, roli i powiązań przestrzennych pomiędzy poszczególnymi obiektami wchodzącymi w ich skład pozwoli na dokonanie wartościowania cech wymienionych układów pod kątem ich przydatności dla współczesnej produkcji rolnej."

Spis treści:
l WSTĘP: ZAŁOŻENIA, CEL, METODA, ZAKRES I KONSTRUKCJA PRACY ORAZ STAN I ŹRÓDŁA BADAŃ
Wprowadzenie
Założenia i cel pracy
Metoda, zakres i konstrukcja pracy
Stan i źródła badań
Charakterystyka dotychczasowego stanu badań
Materiały źródłowe - drukowane, kartograficzne, ikonograficzne, inne (przekazy ustne, obserwacje)

GENEZA, WARUNKI POWSTANIA, WYSTĘPOWANIE I TYPY ZAGRÓD OKÓLNYCH
Rys historyczno-kulturowy - wieloboczne dośrodkowe układy zamknięte
Przesłanki określające wieś i kształtujące układ zagrody okólnej
Warunki przyrodniczo-geograficzne
Warunki społeczno-ekonomiczne
Nazewnictwo i jego geneza w poszczególnych regionach Polski
Typy rozwiązań przestrzennych zagród okólnych i ich występowanie na terenie Polski

ANALIZA HISTORYCZNYCH ZAGRÓD OKÓLNYCH NA PRZYKŁADZIE WYBRANYCH OBIEKTÓW:
Elementy przynależności obiektów do obszarów występowania
Rozwiązania przestrzenne - współzależności wybranych powierzchni funkcjonalno-użytkowych w wyróżnionych przykładach obiektów historycznych
Rozwiązania przestrzenne a funkcja produkcyjno-hodowlana w wyróżnionych przykładach obiektów historycznych

KRYTERIA RACJONALNOŚCI ADAPTACJI I REALIZACJI ZAGRÓD OKÓLNYCH NA PRZEŁOMIE XX I XXI WIEKU
Świadomość zachowania środowiska kulturowego na wsi w świetle wybranych przykładów uchwał i rozporządzeń oraz inicjatyw środowiskowych
Zagroda okólna jako element utrzymania i ochrony miejscowego środowiska kulturowego
Adaptacja wybranej zagrody okólnej - produkcyjna funkcja rolnicza i nieprodukcyjna funkcja pozarolnicza
Ekologia tradycj i miejsca

PODSUMOWANIE I WNIOSKI KOŃCOWE